Verhalen

Energiecentrale aan Afsluitdijk ontwikkelt zich continu

Toveren. Daar lijkt wat REDstack doet een beetje op. De installatie van het bedrijf op de Afsluitdijk haalt elektriciteit uit water. Niet uit waterkracht, maar uit het verschil in zoutgehalte tussen zout en zoet water. De spin-off van Wetsus staat aan de vooravond van een forse opschaling.

Rik Siebers, directeur Redstack. (Foto’s: Pepijn van den Broeke)

Grote vaten, veel leidingen en flinke machines zijn er te zien in het gebouw op Breezanddijk, een stukje zandland aan het midden van de Afsluitdijk. Buiten staan nog meer installaties. Het geluid van stromend water is er continu aanwezig, de geur van zeewater drijft langs. Hier wordt elektriciteit gemaakt die direct het net instroomt. Elektriciteit is het die zonder CO2-uitstoot gemaakt is, die continu en zeer flexibel opgewekt kan worden ook, onafhankelijk van zon en wind.

,,Wij hebben berekend dat tien tot vijftien procent van de wereldwijde energievraag door dit systeem voorzien kan worden’’, vertelt Rik Siebers. Hij is directeur van REDstack, het bedrijf dat de technologie ontwikkelt. ,,Ons doel is om uiteindelijk de stacks te verkopen, dat zijn de systemen die de elektriciteit uit zoet en zout water halen. Ze zijn op veel plekken in de wereld bruikbaar, want er stromen heel veel rivieren de zee in.’’

Een stack in zijn behuizing.

RED

Om dat doel te bereiken, wordt al jaren gewerkt aan de ontwikkeling van de technologie. RED staat voor Reverse Electrodialysis, het chemische proces dat plaatsvindt in de installatie. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het verschil in zoutconcentratie. Door zoet en zout water gecontroleerd te mengen, komt een beweging van geladen deeltjes op gang. In de installatie worden positief en negatief geladen deeltjes met behulp van membranen gescheiden. Zo ontstaat als het ware een grote batterij met een plus- en een minkant: Blue Energy.

De theorie dat dit kan, bestaat al 65 jaar, maar de vraag of de methode in de praktijk rendabel gemaakt kan worden, bleef lang onbeantwoord. Totdat onderzoeker van Wetsus Jan Post er in 2009 op promoveerde. REDstack sloeg de handen ineen met verschillende marktpartijen, overheden en fondsen om de proefinstallatie aan de Afsluitdijk tot stand te brengeen.

,,Dan ontdek je dat het in het echt soms net anders is dan in een laboratorium’’, zegt Siebers. ,,We kregen te maken met zeepokken in de waterinlaat, met allerlei organismen die invloed hadden op de werking van de  installatie. Dat is precies waar zo’n proefinstallatie voor is, om in de praktijk te testen en problemen op te lossen.’’

Proefopstelling Redstack. Zoutwater komt over de afsluitdijk binnen.

Internationaal onderzoek

Voor dat laatste is een speciale ruimte in het gebouw ingericht. Het is het laboratorium, waar studenten, onderzoekers en promovendi van tal van onderwijsinstellingen uitzoeken welke onderdelen van de technologie anders en beter kunnen. Andere manier om zeewater te filteren bijvoorbeeld, manieren om de membranen effectiever te maken en meer. ,,Ik noem dit onze  kraamkamer. Hier ontstaan geweldige ideeën.’’

De relatie met kennisinstellingen is een beetje als de aard van de technologie zelf. ,,,Het is één grote wisselwerking met wederzijdse voordelen. Wij doen ons voordeel met alle onderzoeken, de studenten en promovendi hebben bij ons de ruimte om prachtige projecten te doen. Dat zijn niet alleen onderzoekers uit Friesland of Noord-Nederland. We werken nauw samen met de TU Eindhoven en zelfs met veel instellingen in het buitenland. Naast de ruim tien vaste medewerkers lopen hier altijd studenten een onderzoekers rond.’’

Dat zegt allemaal iets over de potentie van de technologie, die binnenkort op grotere schaal bewezen moet worden. REDstack is druk met het vinden van een terrein en financiering voor het opschalen van de proefinstallatie. ,,Het duurt nog een paar jaar en dan hebben we  een demofabriek die twintig keer  zo groot is als deze proefinstallatie. Op diezelfde plek willen we ook kunnen uitbreiden naar een commerciële energiecentrale.’’

 

Groene waterstof

Een interessante ‘bijvangst’ van de manier waarop REDstack energie opwekt, is geheel groene waterstof. Dat ontstaat bij het omzetten van de energie in elektrische stroom. REDstack bekijkt hoe de groene waterstof bij de installatie gewonnen en opgeslagen kan worden. Waterstof is geschikt om energie voor langere tijd in op te slaan. Zij kan de flexibiliteit van de stroomvoorziening vooruithelpen.

 

Wetsus

Wetsus is het Europese centrum voor duurzame watertechnologie, onderdeel van de WaterCampus Leeuwarden. Bedrijven en kennisinstellingen uit heel Europa werken erin samen aan innovaties die waterproblemen in de wereld helpen oplossen en andere uitdagingen het hoofd bieden met behulp van watertechnologie.