Verhalen

Verantwoordelijkheden en complimenten voor een goede sfeer in de klas

Leerlingen met meer initiatief, verantwoordelijkheidsbesef, betrokkenheid, positief gedrag, en mínder pesten en buitensluiting. De beloften van het programma SterkWerk zijn bepaald groot, de voorlopige resultaten positief.

Leerkracht Romke Talsma van CBS De Springplanke in Engwierum bij de complimentenmuur. Foto: Pepijn van den Broeke

Een jongen die bekend staat als plager helpt nu als pleinwacht – mét fluitje – de orde te handhaven. Twee meisjes die in de leervakken geen opvallende rol kunnen spelen, organiseren nu de knutselactiviteiten op vrijdagmiddag. Een jongen die normaal niet erg gul is met complimenten, moet er nu als complimentenchef op toe zien dat anderen dat wel doen.

,,Het gaat erom dat de kinderen zich op een positieve manier laten zien’’, vertelt Romke Talsma, leerkracht van groep 6,7 en 8 op een basisschool in Engwierum. Zijn school, cbs De Springplanke, besloot mee te doen met het project SterkWerk, een manier om invulling te geven aan de statusbehoefte van basisschoolleerlingen. Sociologen van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoeken onder meer of die aanpak pestgedrag helpt voorkomen.

Hoogleraar René Veenstra is initiator van het programma. ,,We zien steeds beter dat veel vormen van pesten zijn gekoppeld aan populariteit. Als de pester een populair figuur is, dan is het voor de andere kinderen moeilijk om een front te vormen. Je wilt graag bij zo iemand horen.’’

Telefonist, stiltemonitor en magazijnbeheerder

Het geheim is dan om populariteit te koppelen aan positief sociaal gedrag. En dát is wat SterkWerk beoogt. Alle leerlingen krijgen een rol in de klas, die secuur voor hen is uitgedacht. Romke Talsma: ,,Samen met de trainers van SterkWerk stelden we een hele lijst op en met de kinderen zelf heb ik nog meer rollen bedacht. Het werkt heel goed, ze zijn er heel serieus mee bezig. Je ziet het zelfvertrouwen groeien, het enthousiasme, de betrokkenheid bij de school en de klas, de eigen verantwoordelijkheid. Het gaat niet alleen om het tegengaan van pesten, maar vooral om het laten groeien van alle leerlingen. Zeker ook de wat stillere, misschien wat eenzamere kinderen.’’

De spellingcoördinator, de interieuradviseur, de tijdwaarnemer, de stiltemonitor, de reparateur, de redacteur, de veiligheidsinspecteur, de groene vingers, de telefonist, de sportchef, de boodschapper, de magazijnbeheerder, de afvalman, en zo zijn er nog veel meer rollen. Talsma: ,,Het idee is dat de populaire kinderen rollen krijgen met een iets hogere status. Daar zijn ze soms dagelijks een paar minuten mee bezig.’’

Complimenten

Dat mechanisme werkt ook tijdens het weekoverleg in de klas. Daar zijn een voorzitter, een penningmeester en de complimentenchef veel aan het woord, posities met status. René Veenstra: ,,Door dat overleg krijgen kinderen directe invloed op het reilen en zeilen op school. Dat brengt een groot verantwoordelijkheidsbesef en het geeft de mogelijkheid om verschillende kinderen speciale aandacht te geven.’’

De complimenten vormen een belangrijk onderdeel van de methodiek. Ieder kind moet ze krijgen, daar zien de leerlingen zelf op toe. Aan een kast op het leerplein in basisschool De Springplanke hangen kleurig beschilderde koffiefilters, voor elke leerling één. Erin zitten briefjes met de prachtigste complimenten, afkomstig van klasgenoten. Romke Talsma: ,,Het is ongelooflijk hoe snel SterkWerk gewoon is geworden bij ons. We doen dit pas een paar maanden en nu al bewaken de kinderen het proces zelf.’’

SterkWerk is te gebruiken naast bestaande programma’s rond sociale veiligheid zoals Kanjer en Kiva. ,,Dat maakt het ook aantrekkelijk. Het kost geen extra tijd, je moet alleen twee keer een training van een dagdeel doen’’, vertelt Romke Talsma. ,,Sterker nog: na een tijdje nemen de kinderen gewoon taken van je over.’’

 

 

Meer over SterkWerk

Het basisidee van SterkWerk komt overgevlogen uit de Verenigde Staten. Daar wordt het model al langer toegepast, maar dan op middelbare scholen. Sociologen van de Rijksuniversiteit Groningen werken sinds 2016 aan de ontwikkeling van het programma voor Nederlandse basisscholen. Op twee scholen begon een pilot om de theorie in de praktijk te brengen. Dat aantal is inmiddels uitgebreid naar vijftien basisscholen. Over een jaar worden de eerste resultaten verwacht.

Meer informatie vindt u op de website van SterkWerk